KALE ÖNÜ ÇEŞMESİ – BEÇİN – MİLAS / MUĞLA

Milas merkezden ören yerine çıkan yol üzerinde, Beçin Kalesi güneydoğusunda, kale girişi önünde inşa edilen çeşme, yapılan kazı çalışmaları ile ortaya çıkan ve antik su sarnıcı olarak tahmin edilen yapının üzerindedir. Çeşmenin kuzeybatısında kale girişi, güneybatısında Anonim Türbe, batısında bir mezar, doğusunda ise su sarnıcı olduğu tahmin edilen yapının merdivenleri bulunmaktadır.  Çeşme  topografya  olarak  kale  girişi  ile  birlikte  tepe  denilebilecek bir kotta konumlanmıştır.  Fakat  doğal  yükseltiler,  yol  açma  çalışmalarının  yapılması  ile  birlikte bozulmuştur.  Bu  bozulmalar  temel  seviyelerinin  açığa  çıkmasından  net  olarak anlaşılmaktadır. Çeşmenin önemli bir bölümü ayaktadır. Fakat temel seviyesinin çok altında yapılan kazı sebebi ile yıkılma, çökme tehlikesi altındadır. Bu sebeple, proje hazırlanarak korum altına alınmasına karar verilmiştir.

2 2.1. Tarihçesi Yapının tarihi ve banisi hakkında bilgi veren kitabesi mevcut değildir. Bununla birlikte mimari özellikleri göz önüne alınarak 14. 15. yüzyıla tarihlendirmek mümkün görünmektedir. 2.2. Yapının Mevcut Durumu Söz konusu çeşme ana hatları ile ayaktadır. Mevcut durumunda yapıya ait derzler boşalmış, bu nedenle kesme taş kaplaması büyük oranda dökülmüştür. Bu bozulmalara karşın yapı kemeri halen anlaşılabilmektedir. Yapı yüzünde kemer içindeki cephede, taş örgüsü içine yekpare taştan oyma tek lüleli bir adet ayna taşı bulunmaktadır. Temel seviyesinin altında ve üzerinde olmak üzerede iki adet su künkü görülmektedir. Künkler yapının üst tarafında da görülmektedir.  Fakat  bu  künklerin  bağlantıları  yol  yapım  çalışmalarında  iş  makinalarınca ortadan  kaldırılmış  ve  kazı  çalışmalarında  bulunan  parçaların  da  birbirleri  ile  bağlantısı kurulamamıştır.  Çeşmenin su haznesi yoktur. Akıtılan suyun sürekli bir kaynaktan geldiği düşünülmektedir. Yapının  yüzeylerinde,  sonradan  dondurma  amaçlı  olarak  atılan  harç  tabakası görülmektedir. Çeşmenin üst taraflarında taş eksilmeleri görülmektedir. Çeşme arka tarafında yapıya bitişik olarak yıkıntı halde 52 x 210 cm ölçülerinde yaklaşık 1 m yüksekliğinde bir duvar görülmektedir. Hafif  yükseltili  tepe  üzerinde  yer  alan  çeşmenin  çevresi  yol,  vb.  nedenlerle indirildiğinden  kot  farkı  oluşmuştur.  Bu  nedenle  çeşme  önüne  gelindiğinde  ayna  taşı seviyelerine dahi ulaşmak mümkün olamamaktadır. Çeşme kazı sonrasında, üzerinde bulunduğu ve antik su sarnıcı olduğu sanılan yapı ile iç içe girmiştir. Çeşme temel kotu altında bir adet merdiven bir adet kuyu ve kuyuya inen 2 basamak görünmektedir. Sarnıca ait olduğu düşünülen duvar izleri de mevcuttur.  Çeşmeden günümüzde su akmamaktadır ve su bağlantısına dair bir yapı kalıntısına rastlanmamıştır. Bu kalıntılarında yol çalışmaları sırasında yitirildiği düşünülmektedir. Ayrıca yerli halk tarafından Orhan Camii ve Ahmed Gazi Medresesi yönünden kuzeydeki ikinci çeşme ile çevresine su getiren ve yakın zamanlarda buldozerler burasını tahrip edene kadar toprak üzerinde görülen gösterişli bir su tesisatının varlığından bahsedilmektedir. Kent  çevresinde  ayrıca,  Beçin’den gelen  su  kemerinin  kalıntıları  yeni  Muğla karayolunun yanındaki bu su kemerinin son bulduğu su deposu, bugünkü kent merkezinin güneyindeki sanayi bölgesinde mermer bir tonoz mezar ile Ortaçağın Beçin Kalesi’nin girişi önünde  arkaik  bir  çeşme  kuyusu  ve  buna  ait  merdivenli  bir  koridordan  daha  önce bahsedilmişti.Günümüzdeki tarla sınırlarından Muğla karayoluna kadar izlenebilen kalıntılara bakılarak, bu su tesisinin de bir dizi kemerden oluştuğu anlaşılmaktadır. Çeşmenin,  kaynaklarda  bahsi  geçen  kemerli  su  yolunu  kullanarak su  akıttığı düşünülmektedir.  Yapı  etrafında  istiflenmiş  birçok  taş  yığını  bulunmaktadır,  bunlar  niteliksiz  moloz yığını  olarak  fiziksel  müdahaleler  çizimlerinde  işaretlenmiş  ve  toplanması  önerilmiştir. Koruma ve ziyarete hazır duruma getirmek için yapılacak uygulamada çeşmenin görselini minimum  şekilde  etkilemesi  için  bir  ahşap  merdiven  ve  bir  platform  tasarlanmıştır.  Bu oluşturulan ek, yapının gerçek zemin kotuna ulaşabilmek içindir. Platformun bir kısmı atık suyun  toplanabileceği  yalak  görevini  üstlenirken  80  cm’lik  kısmı  ise  çeşme  önünde durulabilecek alanı oluşturmaktadır.  Çeşmeye  suyu  getirdiği  sanılan  su  yolu  günümüz  şartlarına  uygun  olmadığından buradan su akıtılması şimdilik mümkün görünmemektedir. Çeşmenin önünden geçen yol ile bağlantısı mevcuttur fakat toprak dolgular ile çeşme çevresi  önümüzdeki  yıllarda  düzenlenmelidir.  Bu  düzenlemeler  sırasında  kazı  ile  açığa

3 çıkarılan  alanlar  çeşmeye  uyumlu  hale  getirilerek  korunmalıdır.  Bu  kapsamda  çeşmenin çevresindeki bitkilerin mekanik ve de kimyasal temizliği yapılacaktır.  Kale  önü  çeşmesi  için  2013  yılında  hazırlanan  koruma  projeler, Muğla  Kültür Varlıklarını  Koruma  Bölge  Kurulu’na  sunulacaktır.  Proje  doğrultusunda  çeşmenin restorasyonu ya da konservasyonu yapılacaktır. Öncelikle çeşme geçici koruma amaçlı ahşap desteklerle desteklenmiştir.

Kaynak: Sanat Tarihi Dergisi