KATIR HAN – BERGAMA / İZMİR
İzmir ili, Bergama ilçesi, Barbaros mahallesi, Uzunçarşı sokak No: 13 de İstiklal meydanında yer alır. Hanın bulunduğu semtin eski adı At pazarıdır. Kapısının üstündeki kitabeden H 1274- M 1858 yılında Ömer Bey Acemhan ile birlikte yaptırmış olduğu anlaşılmaktadır. Ömer Bey’in Karaosmanoğlu ailesinin ileri gelenlerinden olduğu bilinmektedir. Günümüze Han’ın sadece giriş kısmı gelebilmiştir. Han mevcut durumu itibarıyla tarihi özelliğini büyük ölçüde kaybetmiştir.
Hanın tarihi yapısını belirleyici kemerli ana giriş kapısı ve birkaç duvar uzantıları dışında orijinal mekânı kalmamıştır. Hanı ayıran briket duvardan hanın mirasçıları tarafından bölündüğü anlaşılmaktadır. Ancak handa yapılan tadilat ve ilavelerde hanın orijinal plan düzenine sadık kalındığı anlaşılmaktadır.
Kapının içinde kaldığı hanın batı kısmına kahvehane yapılmış, kahvehane ile birlikte üç dükkân da iç avluya açılmıştır. Hanın yola bakan cephesinde muhtemelen orijinalinde de var olan ancak bugün yıpranmış olan bir dizi dükkân yer almaktadır. Hanın doğu tarafı, dükkânlar dışında boş bir arsa durumundadır.
Katır Han, bir dönem Bergama ve çevresinde ayanlık yapmış olan Karaosmanoğlu Ailesi’nden Ömer Bey’in 1858 yılında yaptırdığı bir handır. Karaosmanoğlu Ailesi’nin Bergama’da birçok eser yaptırdığı ve bu eserler arasında Acemhan adı verilen, oldukça büyük bir han olan, fakat günümüze ulaşmamış bir hanın da var olduğu bilinmektedir. Katır
Han’ın Acemhan ile beraber aynı dönemde yapıldığı bilinmektedir. Katır Han oldukça deforme olmuş durumda, sahip olduğu mekânlar ve odalar mirasçılar arasında paylaştırılıp ayrı ayrı değerlendirilmiş ve tadilat görmüş durumdadır. Han ilk yapıldığı dönemde avlulu açık tip Osmanlı dönemi şehir içi han niteliğindedir.
İstiklal Meydanı’na bakan kemerli girişinden avluya, avludan da etrafındaki odalara ulaşılmaktadır. Yapı Barbaros Mahallesi’nde yer almakta olup eski adıyla At Meydanı denilen bir bölgede konumlanmaktadır.
Kitabesi:
Hânedânân-ı muhabbet-i Nebî ma‘rûf Mîr nâm Ömer
Yapdı bu hanı zihî inşasını tarz-ı ta‘mîr
Bâb-ı erzâkı küşâd oldukça her rûz seher
Çıkmasun aslâ meserret girmesün kat‘â keder
MâşâAllahu Te‘âlâ 15 R [Rebî‘u’l-âhır] sene 1274
[3 Aralık 1857]
Fotoğraflar: Mustafa Gürelli
