SARI SALTUK TÜRBESİ – İZNİK / BURSA

SARI SALTUK TÜRBESİ – İZNİK / BURSA

Anadolu’nun ve balkan’ların Türkleştirilmesinde Osmanlı akıncılarının, efsanevi yol göstericisi Sarı Saltuk’un hayat hikâyesi ile değişik, rivayetler bulunmaktadır. İncelediğimizde; Yapıya (türbeye) adını veren Sarı Saltuk hakkında dört tarihi kaynaktan bilgiler edinebilmekteyiz. Saltukname, Velâyetname-i Hacı Bektas-ı Veli, Velâyetname-i Otman Baba ve Evliya Çelebi seyahatnamesinde birbirlerinden farklı anlatımlarla Sarı Saltuk hakkında bilgi verilmektedir.

Saltukname’ye göre asıl adı Serih Hızır olan Sarı Saltuk’un, babası Seyyid Battal Gazi soyundan gelen Seyyid Hasan b. Seyyid Hüseyn b. Muhammed b. Ali’dir. Baba Tarafının Hüseyni (Seyyid), anne tarafının Hasani (şerif) olarak adlandırılması Sarı Saltuk’un Melik Danismand Gazi ile akraba olduğunu göstermektedir. Cengiz Han Abbasiler üzerine yürüdüğünde o da Anadolu ve Rumeli topraklarında fetihler yapıyordu. Babası Amasya Kalesi’ni kuşatmış ancak kale hükümdarı tarafından Zehirlenerek öldürülmüştür. Zor durumda kalan Serif Hızır’ı dönemin önemli ilim Adamlarının yetiştirdiği belirtilmektir. On dört yasında akınlara katılmaya başlamış, bu çarpışmalardan birinde Alyon-ı Rum adlı bir Hıristiyan savaşçıyı yenerek onu Müslümanlığa geçirmiştir. Adını İlyas-ı Rumi olarak değiştirince oda ona kendi dilinde çok güçlü erkek anlamına gelen Saltık adını vermiştir. Bu tarihten sonra saç ve ten rengi açık olan Serif Hızır Sarı Saltık olarak anılmaya başlamıştır.

Vilayet name-i Hacı Bektas-ı Veli’de ise, Hacı Bektas bir gün Sulucakaraöyük’te Arafat Dağı’nda çilesini doldururken, zemzem pınarı denilen çeşmeye gelmiş ve orada koyun güden bir çoban görmüştür. Çobana adını sorduğunda, Sarı Saltuk olduğunu öğrenmiş, ne isterse memnuniyetle yerine getireceğini söylemesi üzerine Sağ eliyle çobanın sırtını sıvazlamıştır. Bu hareketle gönül gözü açılan çobana Hacı Bektas, Saltık seni Rumeli’ye saldık demiştir. Evliya Çelebi anlatımında ise, Hacı Bektas Ahmet-i Yesevi’nin izniyle Rumeli’ye doğru akına çıkan 370 dervişten biri de Kaligra Sultan’dır. Açık ten ve sarı saç rengi Nedeniyle Saltık bay olarak anılan Sarı Saltık, Anadolu’ya gelince Orhan Gazi’nin akınlarına katılmış, Bursa’nın fethinden sonra da 70 dervişle birlikte Rumeli’ye yollanmıştır. Böylece hakkında farklı anlatımlar bulunan Sarı Saltık’ın Anadolu’ya akınlara Katılan biri olduğu anlaşılmaktadır. . 1267’de Türkmenler yine Sarı Saltık önderliğinde Dobruca’ya dönmüşlerdir
Arap Kaynaklarında 1293 civarı gösterilen Sarı Saltuk’un ölüm tarihine kadar Türkmenler Yerleştikleri bölgenin civarlarına küçük büyük pek çok akın düzenlemişlerdi, Kaynaklara göre ya bu akınlardan biri sırasında, ya da Kaligra tekkesinde eceliyle öldüğü belirtilen Sarı Saltık’ın cenazesi için kendi isteği üzerine yedi tabut Hazırlanmış ve Moskof, Leh, İsfet, Edirne, Boğdan, Dobruca’dan gelenler bu tabutları kendi bölgelerine alıp götürmüşlerdir.

Selçuklu kaynaklarında adına rastlanılmayan, Bizans kaynaklarından sadece Georgios Pachymeres ve Nicephorus Gregoras’da adı geçen Sarı Saltık daha çok 15. Yüzyıl Osmanlı kaynaklarında anılmaktadır. Adına açılmış tekkeler ve türbeler olan Sarı Saltık’ın nereye gömüldüğü hakkında kesin bir bilgi yoktur. İznik’teki Sarı Saltık adıyla anılan türbenin, onun adına anısını yaşatan bir makam türbesi olduğu kabul edilmektedir.

Duvar tekniği ve plan özelliklerinin 14. yüzyıl yapı sistematiğini yansıtan türbe,14. yüzyılın ikinci yarısına tarihlendirmektedir. Kaynaklardaki aktarımlar ve tarihler araştırmacıların öne sürdüğü tarihlendirmeleri Doğrular nitelikte görülmektedir. Zaman içinde harap duruma gelen yapı Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından restore edilerek, lefke kapı, dışında ağaçlar arasında zamana karşı direnmektedir.

KAYNAK: İZNİK HABER ( Ayhan UYAN )