YENİ CAMİ – TALAS / KAYSERİ
Kayseri’nin Talas ilçesi, Tablakaya Mahallesi’nde Karabey Sokak üzerinde bulunan Rum Panaya Kilisesi, 1886 yılında II. Abdülhamid döneminde Metropolit İonnis tarafından inşa edilmiştir. 2006 yılında kilisenin harap durumda bulunan kitabesinde şu ifadeler okunmuştur:
“Panaya Kapusu zirâsaldır, yapusu şehr-i Mayıs birinde, Şevketlü Sultan Hamid ve efra Metropolit İonnis devrinde Aopststha 1886.” Kitabenin Türkçe yazılmış olması, kilisenin Karamanlılara ait olduğunu göstermektedir.
Kare planlı ve tek kubbeli olarak inşa edilen yapı, üstün taş işçiliğiyle dikkat çekmekte, yüksek konumu sayesinde ise uzak mesafelerden dahi görülebilmektedir.
Cami kesme taştan yapılmış ve üzeri sıvanmıştır. İbadet mekânının üzerini yüksek kasnaklı merkezi bir kubbe örtmektedir. Giriş kısmı sütunların taşıdığı büyük bir üçgen alınlıkla belirtilmiştir.
Kayserili Rumların mübadele ile Talas’tan ayrılmasının ardından mülkiyet devri yapılarak 1925 yılında camiye dönüştürülmüş ve ibadete açılmıştır. Orijinalinde haçvari plan şemasına sahip olan yapıya, güney cephesine mihrap ve minber eklenerek cami işlevi kazandırılmıştır. Bu dönüşümden sonra Yaman Dede Camii adını alan yapı, teras kısmının altında tonoz biçiminde düzenlenmiş dükkânlara sahiptir. Günümüzde söz konusu dükkânlar kültürel amaçlarla kullanılmaktadır.
TALAS PANAYA KİLİSESİ
Panaya Kilisesi 1886 yılında II. Abdülhamid Han’ın izni ile Metropolit İonnis zamanında Talas’ın Tablakaya Mahallesine yapılmış bir Rum Kilisesi iken Birinci Dünya Savaşı yıllarında Rum’ların tamamen göç etmesi sonucu 1926 yılında camiye çevrilmiş. Bir dönem cami olarak kullanıldıktan sonra bakımsızlıktan kapısına kilit vurulmuş. Daha sonra tadilattan geçerek tekrar ibadete açılmış. Şu anda Yaman Dede ya da Talas Yeni Cami olarak da biliniyor. Bölgede zamanında birçok Ermeni’de yaşamış. Yaman Dede Hristiyan olan bir Ermeni’ymiş. Sonradan müslüman oluyor ve camiye adı veriliyor.
KAYNAK: KAYSERİ KÜLTÜR VARLIKLARI ENVANTERİ
FOTOĞRAFLAR: MUSTAFA GÜRELLİ
